Sầu riêng đậu trái nhiều nhưng đến giai đoạn nuôi trái lại xuất hiện tình trạng lép múi, trái méo, dẹt một bên hoặc bị “giật hộc” là nỗi lo lớn của nhiều nhà vườn. Điều đáng nói là hiện tượng này không xuất hiện ngẫu nhiên mà là hệ quả của những rối loạn sinh lý hình thành âm thầm từ rất sớm, bắt đầu ngay trong giai đoạn ra hoa – đậu trái.

Nếu không nhìn đúng bản chất vấn đề, các biện pháp xử lý về sau thường chỉ mang tính đối phó, hiệu quả không cao và khó cải thiện chất lượng trái một cách bền vững.

1. Thụ phấn – thụ tinh không hoàn chỉnh ngay từ giai đoạn hoa

Bông sầu riêng nở vào ban đêm và phụ thuộc nhiều vào côn trùng cũng như điều kiện thời tiết. Khi thời điểm hoa nở gặp mưa, ẩm độ cao, gió mạnh hoặc nhiệt độ ban đêm thấp, quá trình thụ phấn – thụ tinh rất dễ bị gián đoạn.

Hậu quả là hạt phấn hình thành không đều, số lượng hạt ít hoặc hạt phát triển kém. Khi số hạt trong trái không đủ hoặc phân bố không đồng đều, các múi sẽ không được kích thích phát triển cân đối, dẫn đến tình trạng trái méo, lép múi hoặc giật hộc khi bước vào giai đoạn lớn nhanh.

Đây là sai lầm phổ biến khi nhà vườn chỉ chú trọng giữ trái sau đậu mà chưa quan tâm đúng mức đến chất lượng đậu trái ngay từ đầu.

2. Mất cân đối dinh dưỡng trong giai đoạn nuôi trái

Trong giai đoạn nuôi trái, cây sầu riêng cần sự cân đối giữa kali, canxi, bo, magie và các nguyên tố vi lượng. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều vườn lại bón dư đạm kéo dài với mục tiêu làm trái lớn nhanh.

Khi dư đạm, mô trái phát triển nhanh nhưng cấu trúc yếu, dòng vận chuyển dinh dưỡng trong cây bị rối loạn. Đây là nguyên nhân khiến trái dễ bị giật hộc, múi không căng và ruột không chắc.

Ngược lại, thiếu bo và canxi sẽ làm giảm khả năng phân chia tế bào trong múi, khiến trái phát triển lệch, không tròn đều, tăng tỷ lệ lép múi và giảm giá trị thương phẩm.

Sai lầm thường gặp là bón nhiều phân nhưng không chú trọng đến sự cân đối và đúng thời điểm. Đối với dinh dưỡng nuôi trái tròn đều, xanh gai bà con có thể tham khảo áp dụng công thức chăm trái Agrino như sau:

Trái 25 - 30 ngày: trên trái phun bộ 3 Sealeaf, ABZ Ultra và Multi Crop pha cho 400L nước giúp trái lớn nhanh, xanh trái. Dưới gốc kết hợp pha 1L NPK 3 số 8 và NPK 3-3-12 của Agrino cho 400L nước để giúp trái lớn đều, tròn trái và giảm rụng.

Trái 40 - 45 ngày: trên trái phun bộ 3 ANO GREEN, Calxpro và Multi Crop pha cho 400L nước giúp lớn trái, xanh trái và hạn chế nứt gai. Dưới gốc kết hợp pha 1L NPK 3 số 8 và Can tưới hữu cơ Agrino cho 600L nước để giúp phì hộc, tròn trái.

3. Bộ lá không đủ khỏe nhưng vẫn để nuôi nhiều trái

Bộ lá đóng vai trò quyết định trong việc cung cấp dinh dưỡng cho trái thông qua quá trình quang hợp. Nhiều vườn để trái khi lá chưa già hoàn toàn, lá mỏng, khả năng quang hợp kém nhưng vẫn giữ số lượng trái cao.

Khi đó, cây không đủ nguồn dinh dưỡng để phân bổ đồng đều cho tất cả trái, dẫn đến tình trạng trái lớn nhỏ không đều, thậm chí ngay trên cùng một trái, các múi phát triển lệch nhau rõ rệt.

Việc để trái khi bộ lá chưa đủ lực là nguyên nhân quan trọng khiến trái sầu riêng dễ bị lép múi, giật hộc và cả méo trái.

4. Quản lý nước không ổn định trong giai đoạn nuôi trái

Nước ảnh hưởng trực tiếp đến áp suất tế bào và dòng vận chuyển dinh dưỡng trong cây. Trong giai đoạn nuôi trái, nếu đất lúc khô hạn, lúc dư ẩm đột ngột do tưới không đều hoặc thoát nước kém sau mưa, cây sẽ bị sốc sinh lý.

Sự thay đổi đột ngột này làm gián đoạn quá trình nuôi trái, tạo điều kiện cho trái bị dẹt, biến dạng hoặc giật hộc tại những vị trí nhạy cảm.

Quản lý nước không ổn định là một trong những nguyên nhân thường bị xem nhẹ nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng trái.

5. Sâu bệnh chích hút sớm trên trái non

Các đối tượng như bọ trĩ, sâu đục trái hoặc những tổn thương nhỏ trên trái non ở giai đoạn đầu thường rất khó phát hiện. Tuy nhiên, chúng có thể làm gián đoạn quá trình phân chia tế bào tại một số múi ngay từ khi trái còn rất nhỏ.

Ban đầu hiện tượng này không biểu hiện rõ, nhưng khi trái lớn lên, sự chênh lệch sẽ thể hiện thành trái méo, múi không đều và làm giảm mạnh giá trị thương phẩm.

Sầu riêng bị lép múi, méo trái hay giật hộc không phải là hiện tượng ngẫu nhiên hay do yếu tố may rủi, mà là kết quả của một chuỗi sai lệch sinh lý kéo dài từ giai đoạn hoa, bộ lá, dinh dưỡng, nước tưới đến sâu bệnh và điều kiện môi trường.

Khi nhà vườn nhận diện đúng nguyên nhân gốc và điều chỉnh quy trình chăm sóc một cách đồng bộ, cây sẽ khỏe hơn, trái phát triển tròn đều, chắc múi và mang lại hiệu quả kinh tế bền vững lâu dài cho vườn sầu riêng