Sau khi kết thúc vụ mùa kéo dài nhiều tháng mang trái, cây sầu riêng rơi vào trạng thái cạn kiệt nguồn năng lượng dự trữ. Do quá trình siết nước và bón phân để nuôi trái trước đó, bộ rễ tơ thường yếu, khiến cây xơ xác và dễ bị nấm bệnh tấn công.
Nhiều nhà vườn thấy cây xuống sức thường nôn nóng bón đạm cao hoặc tưới kích rễ dồn dập để kéo đọt thật nhanh. Tuy nhiên, việc phục hồi sầu riêng sau thu hoạch không phải là một cuộc đua về tốc độ, mà là quá trình điều chỉnh nhịp sinh lý và phục hồi từ đất, rễ cho đến thân, cành, lá.
1. Nhịp sinh lý của cây
Sau thu hoạch, cây cần một khoảng thời gian để cân bằng lại sau chu kỳ bị điều tiết sinh trưởng liên tục (siết nước, chặn ngọn, hãm chồi). Lúc này, năng lượng dự trữ của cây còn rất ít, mọi tác động cưỡng bức để kéo cơi đọt ngay lập tức đều làm cây tiêu hao thêm sức lực, dễ dẫn đến kiệt quệ về sau.
Trước khi bón phân hay phun thuốc, bà con cần kiểm tra kỹ tình trạng thực tế của vườn. Nếu mầm nách đã teo, lá xuống nhanh và rễ yếu thì phải ưu tiên chăm sóc đất và phục hồi rễ trước. Tuyệt đối không chỉ đánh giá qua màu lá, bởi có những vườn lá nhìn vẫn xanh nhưng bộ rễ bên dưới đã suy kiệt nghiêm trọng.
2. Trình tự phục hồi theo thời gian và kỹ thuật cắt tỉa
Giai đoạn 0 – 7 ngày đầu: Để cây nghỉ ngơi và vệ sinh vườn
Trong tuần đầu tiên, bà con nên để cây nghỉ hoàn toàn, không bón phân hóa học và không phun thuốc kích thích sinh trưởng nồng độ cao. Việc cần làm lúc này là dọn sạch vườn, tạo độ thông thoáng cho mặt mô.
Đồng thời, bà con tiến hành bấm bỏ toàn bộ cuống trái còn sót lại, các cành khô, cành chết nhánh hoặc cành bị sâu bệnh tấn công nặng để ngăn chặn nấm bệnh lây lan ngược vào thân chính.
Đánh rãnh nhỏ để nước rút nhanh sau mưa, tránh tình trạng rễ bị ngộp do thiếu oxy.
Giai đoạn 7 – 14 ngày: Giải độc đất và kích thích hệ rễ non
Khi cây đã được nghỉ ngơi, bà con bắt đầu hỗ trợ nhẹ cho nền đất và rễ. Đầu tiên, cần sát khuẩn toàn diện vườn từ đỉnh đọt đến mặt mô gốc bằng các hoạt chất trừ nấm có tính mát để xử lý các vết cắt và vết thương cơ học.
Tiếp theo, tiến hành tưới gốc bằng các dòng hữu cơ lỏng chứa Fulvic để giúp nâng pH và kích thích mô tế bào rễ tơ bung mới.
Khi rễ non bắt đầu nhú, bón bổ sung phân hữu cơ hoai mục hoặc hữu cơ vi sinh dạng bột (khoảng 10 - 15 kg/gốc), kết hợp đưa các chủng vi sinh vật đối kháng như Trichoderma và Bacillus subtilis vào vùng rễ để bảo vệ đầu rễ.
Lưu ý không cắt tỉa cành quá sớm
Bà con không nên cắt tỉa cành mạnh hay tạo tán trong khoảng 3 tuần đầu sau thu hoạch, vì cành lá lúc này vẫn đang tham gia hỗ trợ quá trình tái sinh đợt rễ đầu tiên.
Thời điểm phù hợp nhất để chỉnh tán, tỉa cành bơi mọc chằng chịt trong lòng tán hoặc tỉa phớt cành vượt là sau khoảng 25 – 35 ngày, hoặc khi cơi đọt đầu tiên đã tương đối ổn định.
3. Nguyên tắc sử dụng phân bón và chất điều hòa sinh trưởng
Chia nhỏ lượng phân bón, tránh đạm quá cao
Bà con không bón ngay một lượng lớn phân hóa học có hàm lượng đạm cao khi bộ rễ chưa kịp hồi phục. Việc này sẽ khiến cây phát triển lá trước trong khi rễ không theo kịp, dẫn đến đọt yếu, lá mỏng và dễ cháy rễ. Hãy chia nhỏ lượng phân bón thành nhiều lần theo tiến độ ra rễ của cây.
Trong mùa mưa, nếu đất còn quá nhão, lạnh và dính tay thì chưa nên đi phân bón gốc vì rễ đang thiếu oxy, bón phân vào dễ gây lãng phí và phát sinh nấm bệnh hại rễ.
Lựa chọn chất hỗ trợ điều hòa sinh trưởng phù hợp
- Humic/Fulvic: Tập trung cải thiện môi trường rễ, giúp đất tơi xốp và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng của rễ non.
- Amino acid: Cung cấp nguyên liệu hữu cơ dễ hấp thu, giúp cây tái tạo bộ lá nhanh sau giai đoạn bị stress do siết nước làm bông.
- Brassinolide: Dùng khi cây có hiện tượng khựng sinh lý, đơ cây do sốc thời tiết hoặc sốc phân thuốc để điều hòa lại các phản ứng nội tại.
- DỊch trích rong biển: Hỗ trợ phục hồi sinh học, giúp bộ rễ và bộ lá hoạt động nhịp nhàng hơn trước những biến động thời tiết bất lợi.
4. Dưỡng cơi đọt đầu tiên mập, đồng đều
Khi đọt vừa chớm, phun các dòng dưỡng lá giàu Amino Acid và trung vi lượng (Sắt, Kẽm, Mangan, Bo).
Bên cạnh đó, khi đọt non vừa hé mở mũi giáo là cữ phun quan trọng nhất để phòng trừ rầy nhảy. Cần luân phiên các hoạt chất như Thiamethoxam, Imidacloprid để tránh rầy kháng thuốc, bảo vệ lá non không bị biến dạng.
Trong giai đoạn lá bước sang lá lụa, việc bổ sung Magie và Kẽm (thông qua bộ đôi Starmax Mg và Multi Crop) giúp tăng cường diệp lục tố cho quá trình quang hợp, giúp bản lá mở rộng tối đa, lá dày, xanh bóng và kháng bệnh tốt.
Khi bộ rễ đã hoàn toàn khỏe mạnh, bà con hoàn toàn có thể bón thúc các dòng phân có hàm lượng đạm cao hoặc tưới NPK lỏng để giúp lóng đọt vươn dài, mập mạp.
Quy trình phục hồi cây sầu riêng suy kiệt sau thu hoạch không khó nhưng đòi hỏi nhà vườn phải kiên nhẫn, ưu tiên giữ khỏe bộ rễ, ổn định nền đất trước khi thúc cơi đọt bên trên.
